Als het leven pijn doet …

ZAM Zuid-Afrika Mission

Zuidhorn, 24 november 2016

 01405_zuidhorn_geref-kerk_vrijgem-_de_rank_1984_westergast_8_gron-_foto-_andre_van_dijk_kereknverzamelaar

1      Zuidhorn 1978 – 2016

Het is bijzonder voor Mieke en mij om hier te zijn in Zuidhorn. Hier zijn we samen begonnen. Aduard, november 1978. Later ben ik ooit nog eens beroepen in Grootegast en in Zuidhorn. En natuurlijk, 15 jaar waren jullie onze bidden-en-betalen achterban.

Ik zal ben ik bang de 40 dienstjaren tot eind 2018 niet volmaken. Ik ben al voor een deel met emeritaat. Na dit seizoen in Bergen op Zoom zal ik wel moeten stoppen. De ziekte van Parkinson is slopend: m’n balans, m’n stem, m’n kwaliteit van leven.

Als het leven pijn doet … ik weet hoe dat voelt. Maar weet je voor wie ’t nog veel moeilijker is? Voor Mieke! Hoe kunnen we elkaar helpen … zij weet hoe dát voelt.

 

Ik geef je drie voorbeelden.

  1. Ik heb moeite met m’n balans. Opstaan en lopen gaat niet vanzelf. Wat doe je dan als partner? Even een handje helpen. Ik zal de koffie wel uit de keuken halen. – Maar dat is niet goed! Voor haar niet … dan voel jij je altijd verantwoordelijk voor mij. Voor mij niet … ik moet – zegt mijn fysio – m’n eigen bewegingsstrategie leren hanteren.
  2. Autorijden en fietsen lukt wel, tenminste … Mijn herenfiets is sinds kort met emeritaat. Ik heb een lage instap. Mieke hoeft zich nu niet meer af te vragen waar ik nu weer gevallen ben. Ik weet zelf ook wel dat ’t beter is zo …
  3. Ik ben blij dat Mieke ook haar rijbewijs heeft. Nu kunnen we elkaar afwisselen. Ik ben wel zo eerlijk om te zeggen: Wil jij nu rijden? My kop vat nie reg nie. Zij is heel voorzichtig om te zeggen dat ik misschien een beetje ga slingeren op de weg.

whenhelpinghurts

Op heel kleine schaal is dit waarover ’t gaat. When Helping Hurts. Ik ben mans genoeg om te vragen: wil jij de koffie meenemen? Dat hoeft ze niet standaard te doen. Ik wil ook wel eens autorijden, al is ’t af en toe een stukje. Dus niet dat zij ’t zonder overleg overneemt. Ik ben wel ziek maar ik ben geen kind. M’n mantelzorger is niet m’n moeder.

Ik wil niet Mieke hier afvallen. Morgen moeten we samen terug naar Bergen😉 Ik besef juist nu hoe vaak ik toen zij ziek was paternalistisch ben opgetreden om haar te ‘beschermen’.

2      De Vis en de Hengel

Waarom is dat fout? Omdat volwassen mensen gelijkwaardig zijn. Kinderen moeten beschermd en opgevoed worden. Paternalisme of mater-. Maar een volwassen mens met schulden b.v. is zelf verantwoordelijk. Een ‘SchuldHulpMaatje’ kan een stukje meelopen. Maar de man / vrouw met schuld neemt zelf de beslissingen.

img_1020

Het bekende beeld. Iemand heeft honger. Je kunt hem een vis geven. Morgen klopt-ie weer bakhand bij je aan. – Het is veel beter om hem een hengel te geven. Beter voor z’n zelfbeeld [ik kan voor m’n gezin zorgen!], voor z’n maag en voor jouw portemonnee …

Waarom maken wij dan toch elke keer weer die zelfde fout?

3      Menso Alting Horizon

schermafdruk-2016-11-09-10-04-51

Wat denk je hiervan?

Ga jij voor avontuur? Wil jij als persoon groeien en meer leren over God? Wil jij werken aan internationale en maatschappelijke projecten? Lees dan vooral verder, want dan is het Horizonjaar vast iets voor jou.

Ik weet niet😉 op welke lange tenen ik nu ga staan. Wie van jullie heeft hier ervaring mee? Hoe was ’t voor je zoon of dochter om mee te gaan naar Zuid-Afrika? […]

Ik kan natuurlijk best door dit soort wervende teksten heen kijken. Maar wat valt je op?

Wat biedt het Horizonjaar jou?

  1. persoonlijke vorming
  2. intensieve coaching
  3. teambuilding en werken onder extreme omstandigheden
  4. de Bijbel leren toepassen op je eigen leven
  5. projecten voorbereiden en uitvoeren
  6. samenwerken met organisaties met een maatschappelijk doel

5 van de 6 doelen zijn op mijn vorming gericht. Ik ga op reis – wat een avontuur! – met ’n stel leeftijdsgenoten – wat een dynamiek zit er in zo’n groep! – ik kan concreet iets doen voor de arme medemens – een hoog feelgood gehalte! Wat fijn dat er zo’n land is waar wij veilig en wel ons ei kunnen leggen😉.

Is dat niet 100% voluntourism?

Ken je dat woord? Mooie term voor de mix tussen volunteers en tourism.

De vraag is natuurlijk: Gaat het om mijn vorming of – hopelijk en – gaat ’t om echte hulp aan de mensen daar?

o-MADONNA-MALAWI-facebook.jpg

Misschien heb je het verhaal over Madonna in Malawi gevolgd. Dat lijkt prachtig. Een ster uit het rijke westen die wil investeren in Afrika. – Maar het is geen successtory. Geld dat stom is … wat een corruptie en list en bedrog.

Zijn wij niet allemaal Madonna’s die – wellicht met de beste bedoelingen – in de derde wereld gaan helpen? But Our Helping Hurts. Met geld maak je meer kapot dan je lief is.

Ik heb wel eens met Petrus verzucht: Mag jou geld saam met jou vergaan! Dat geld was voor Simon de Samaritaanse tovenaar een drempel om tot geloof te komen. Op een andere manier is ’t dat ook in Afrika. Wij zijn gewoon te rijk!

4      Mamelodi 1983 – 1991

Dat heb ik moeten leren in Mamelodi. Mag ik hier iets van m’n eigen ervaringen vertellen?

dia_0342.jpg

Ik arriveerde in 1983. Ik weet nog hoe ik onder de indruk was van de township. De mensen. De matchbox huisjes. De stank van de armoede.

Trouwens, deze mensen konden helemaal niks. Armoede maakt hulpeloos, leek ’t wel.

  • Op zondag bracht de zendeling een bezem mee om het schoollokaal / de kerk aan te vegen.
  • Ze konden niet eens zingen. Ds. Agema was ’t die solo zong, op de Calvijnse melodieën.
  • Alle kerkgangers werden met de Transit zendingsbus gehaald en gebracht.

Ik voelde aan m’n water dat ’t zo niet moest.

  • Ook ik kreeg een 20seater Ekonobus van Drachten. Die reed wel een vaste route – als je mee wilt, moet je op tijd op die-en-die hoek staan … protest!
  • Toen ik de mensen vertelde dat ik de Lifela tsa Sione niet kende, bleken ze prachtig en meerstemmig te kunnen zingen …
  • En ze groeiden in eigenwaarde. “Natuurlijk kunnen wij zorgen voor een schone kerk!” De gemeente was passief gemaakt.

dia_0694.jpg

Achteraf bleek dit al jaren een twistappel te zijn. Ds. Agema kwam in 1964. Al eerder werkte een evangelist vanuit de VGK in Pretoria, Solomon Munguni. In het begin mocht Solomon als tolk voor Agema optreden. Zodra de zendeling de taal machtig was, kon de evangelist erbij gaan zitten. “Je bent niet meer nodig.”

Achteraf begrijp ik steeds beter waarom Agema en ik ruzie kregen. Zo’n verschil in benadering!

scannen0003

Toch heb ik precies dezelfde fouten gemaakt als m’n voorganger. Vissen uitgedeeld in plaats van hengels. Bij huisbezoek kun je iemand 10 of 20 Rand toestoppen. Lekker makkelijk. – Maar dat is in de termen van dit boek relief – noodhulp op korte termijn, die soms gegeven moet worden maar die structureel niks oplost – dit is geen rehabilitation laat staan development.

Eind jaren ’80 werd dat beter toen we met hulp van De Verre Naasten een 50% maatschappelijk werker kregen, Nita Bron. – En nog beter toen diakonessen uit de gemeente gingen meepraten over echte nood en mij op m’n kop gaven …

Prachtig is dat, om te merken dat kerkleden hun verantwoordelijkheid nemen. Pijnlijk ook als je achteraf beseft dat jouw hulp niet goed was. Als helpen pijn doet …

5      Kerkbouw Mamelodi

Daarbij moet je wel bedenken dat ’t gaat over Zuid-Afrika, het land van de apartheid. Waar de ongelijkheid van mensen tot principe verheven was. ‘Helpen’ is dan altijd een ‘baas’ die in z’n goedheid een ‘boy’ helpt. Een ‘boy’ kan ook de tuinman van 60 zijn die moet opkijken tegen z’n ‘kleinbasie’ van 10 jaar. Ik kan er nog boos van worden over zo’n mensonterend systeem.

Dat is een extra factor in de verhouding tussen rijk en arm die op zichzelf al ingewikkeld is. Hoe kan zo’n relatie in ZA ooit gelijkwaardig zijn? De eerste en de derde wereld, ‘noord’ en ‘zuid’ die daar door elkaar heen lopen!

dia_0999.jpg

Zo ging het ook met de kerkbouw.

  • Binnen de VGK kent iemand een architect die wel een kerk wil tekenen. Een mooie kerk met pastorie. Wat kost dat? Nee, dat is gratis. For the mission. For the Lord.
  • Geld speelt geen rol. Nee, de leden hebben nog nooit iets hoeven bijdragen. Drachten heeft geld genoeg. Jullie zijn te arm.
  • We nemen wel een plaatselijke aannemer in de arm. Mr. Sibiya. Aardige man, maar ‘t gaat wel heel langzaam: m’n geld is op, de bouw ligt stil … Na m’n vertrek in ’91 bouwt een VGK-lid de kerk in no time af.

dia_1007.jpg

Het is altijd ons kerk vir hulle gebleven. Waarom je druk maken over de officiële overdracht? En onderhoud – onze ‘oom’ Folkert Koning maakt er wel een project van. Of we laten ‘de Wilde Ganzen’ vliegen voor Mamelodi.

Dat had dus nooit zo gemoeten. Op de ‘schaal van samenwerking’ uit When Helping Hurts is dit een grote fout. In welk stadium hebben we de kerkleden om hun inbreng gevraagd? Ja, ook hun praktische hulp. Ja, ook hun geld.

Gelukkig kun je van je fouten leren.

P1010476.JPG

  • Toen ze later in Soshanguve GG een kerk bouwden, hebben ze de gemeente meer betrokken. Wat je met eigen handen hebt helpen bouwen en met je zuur verdiende Randen moest betalen, is meer van jou. In GG merk je dan ook meer ownership van de gemeente. Hoewel, ook daar …
  • Vandaar dat toen ds Piet Magagula begon op een nieuwe zendingspost in wijk F4, hij de gemeente vanaf dag 1 geleerd heeft voor zichzelf te zorgen. Stoelen en stenen kopen wij zelf. No spoonfeeding.

Zo kan het ook.

6      Intouchables

quasi_amici_4

Ken je de franse film Intouchables? Er is nu ook een toneelstuk van gemaakt, met Huub Stapel in een hoofdrol. Ik zag het op 5 november.

Philippe is een miljonair die na een ongeluk in een rolstoel zit. Als het leven pijn doet – deze man crepeert werkelijk  van de pijn.

Philippe heeft genoeg van alle hulpen die hem zo zielig vinden. When Helping Hurts. Hij neemt ex-crimineel Driss in dienst. Die behandelt z’n patiënt brutaal, zelfs grof.

Een verademing voor Philippe!

Gelijkwaardigheid is zo belangrijk.

Al zit je in een rolstoel. Je bent hulpeloos maar niet minderwaardig. Wie een ander helpt moet naast die medemens gaan staan. Een mens die net als jij door God geschapen is. En die van de heilige Geest gaven heeft gekregen.

Dat is de ABCD benadering uit dit boek. De Asset Based Community Development.

Print

Je moet niet uitgaan van wat er niet is. Needs Based = Wat hebben jullie nodig?  Wat mis je? Dat is een negatieve benadering. – ABCD gaat uit van je Assets = Wat is er aanwezig? Wat kun je zelf bijdragen? Waarin zouden wij misschien kunnen helpen?

Ook als je ‘de koning van de zending’ bent en tientallen jaren ervaring hebt, kun je nog – met de beste bedoelingen – beginnersfouten maken:

  • met Nederlandse olifantspoten door hun culturele porseleinkast stampen – in het Afrikaans klinkt ‘t nog erger: soos ‘n bull in a china shop
  • wij denken dat jullie ’t zo moeten doen
  • teveel geld achter de hand hebben maakt de mensen afhankelijk en passief

Gelukkig ben ik dus de enige niet. Dit boek is een must-read voor elke ZHT-er!

7      Schade en Schande

Mag ik jullie tenslotte meenemen naar Zuid-Afrika, het Mmamoruti weeshuis in Pretoria. Dit tehuis is na mijn vertrek in 2013 gesticht.

48CU9574.JPG

Mmamoruti’s Orphanage is gevestigd in onze pastorie aan de Breyerlaan 1415 in Waverley. Het draait geheel op Nederlandse hulp. Elke zomer komt b.v. een jeugdgroep uit de classis Grootegast ons huis verbouwen. Kenneth, de timmerman is dan 6 weken bezig om de schade te herstellen😉. Maar ja, die jongens houden er een goed gevoel aan over …

Drie of vier meisjes uit de groep blijven vaak als vrijwilliger helpen in het weeshuis. In het kader van hun opleiding – met heel wat euro’s als we hun stage willen begeleiden. Of zonder zoiets lucratiefs – maar ook dan staat er meestal een familie of kerkelijke gemeente achter hen.

Natuurlijk zou het voor de kinderen beter zijn als echte Zuid-Afrikaanse mama’s of koko’s hen zouden verzorgen. Maar ja, die willen wel geld zien aan het einde van de maand …

Daarom zijn de meeste ouders best tevreden dat ze hun weeskinderen hier bij Mmamoruti mogen onderbrengen. Dat is big business!

Je begrijpt hopelijk dat in dit tong-in-die-kies verzonnen verhaal een kern van waarheid zit. Neem van deze oude zendeling aan dat je heel voorzichtig moet zijn met projectgeld.

8      Lessen van Paulus

Ik bevind me daarmee in goed gezelschap. Leer van Paulus hoe hij deze zaken hanteert.

moneychurch

Vooral in 2 Korinte 8 en 9 zit stof voor wel 7 preken. Ik heb ze in Soshanguve en Mamelodi gehouden. Maar ook in Zuidhorn en Zuidwolde en aan de Zoom is het nodig om steeds weer te luisteren. Naar de Heer. En naar zijn knechten.

Paulus regelt een hulpactie voor Jeruzalem. De christenen in Macedonie – zelf zo arm als wat – vragen of ze alstublieft ook mogen meedoen. Je hebt altijd iets te geven. Dit is een Asset Based benadering. Wat hebben jullie te bieden?

De christenen uit Macedonie geven zichzelf. Aan de Heer. En aan hun broers en zussen in nood. Echt geven gaat nooit buiten jezelf om. Dat is een holistische benadering. The heart of the matter is the matter of the heart.

De sleutel ligt in 8 vers 9: (…)

Als je zelf rijk geworden bent door de armoede van Christus, dan wil je niets liever dan uitdelen van die rijkdom. Ook heel concreet de zussen en broers in Jeruzalem steunen met geld. Geven is genade.

Mooi vind ik ook wat Paulus zegt over elkaar helpen in wederkerigheid. Onze overvloed nu kan voorzien in hun nood. Materieel. Misschien is het spiritueel wel omgekeerd. En over 20 jaar … wie zal zeggen hoe de verhoudingen dan zijn?

Ik eindig met 9 vers 7: (…)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s